هەر ئامێرێک کە پەیوەندی بە ئینتەرنێتەوە دەکات، «ناسێنەری دیجیتاڵی» هەیە کە پێی دەوترێت IP address. ئەم ناسێنەرە نەک تەنها ئامێرەکان لە یەکتر جیا دەکاتەوە، بەڵکو ڕێگەیان پێدەدات پەیوەندی بکەن و داتا لە ڕێگەی تۆڕەوە بنێرن. لەم بابەتەدا چەمکە سەرەتاییەکانی ئایپی و جۆرەکانی و چۆنیەتی کارکردنی و ئامۆژگارییە ئەمنییەکانی پەیوەندیدار فێردەبیت. تەنانەت ئەگەر کەسێکی سەرەتایی بیت، دوای خوێندنەوەی ئەم دەقە، دەتوانیت ئایپی ناونیشانەکەت بدۆزیتەوە و تێبگەیت کە هەر جۆرە ناونیشانێک بۆ چی بەکاردێت.
IP چییە و بۆ چی بەکاردێت؟
ناونیشانی ئایپی، یان ناونیشانی پرۆتۆکۆڵی ئینتەرنێت(Internet Protocol Address)، ناسێنەرێکی تایبەتە بۆ هەر ئامێرێک کە بە ئینتەرنێت یان تۆڕێکی ناوخۆییەوە بەستراوەتەوە. هەموو ئامێرێک لە کۆمپیوتەر و مۆبایلەوە تا دەگاتە تەلەفزیۆن و پرینتەرێکی زیرەک، بەم ناسێنەرە دەتوانرێت بناسرێتەوە و زانیارییەکان بە شێوەیەکی دروست لە نێوانیاندا بگوازرێتەوە.
IP کورتکراوەی ئینتەرنێت پرۆتۆکۆڵە(Internet Protocol)، کۆمەڵێک یاسا و ستاندارد کە دیاری دەکەن کە چۆن داتاکان لە ڕێگەی تۆڕێکەوە دەنێردرێت. بە زاراوەیەکی سادە، ئایپی وەکو ناسنامەیەکی دیجیتاڵی بۆ ئامێرەکان کاردەکات: بەبێ ئەو، کۆمپیوتەرەکان ناتوانن یەکتر بدۆزنەوە یان نامە بگەیەننە شوێنی مەبەستی دروستی خۆیان.
ناونیشانی ئایپی بە دوو وەشانی سەرەکی دێت: IPv4 کۆنتر وIPv4 نوێتر. IPv6 باوترین وەشانە و پێکهاتووە لە چوار کۆمەڵە ژمارە لە نێوان 0 بۆ 255، وەک 192.168.1.38. وەشانی نوێتر، IPv6، درێژترە، ڕێگە بە ژمارەیەکی زۆر زیاتری ناونیشان دەدات بۆ یارمەتیدانی چارەسەرکردنی کەمی ناونیشان لە ئینتەرنێتدا.
بۆچی ئایپی گرنگە؟
ئەم ناسێنەرانە نەک تەنها ڕێڕەوی گواستنەوەی داتاکان دیاری دەکەن، بەڵکو ئامرازەکانی دۆزینەوەی تۆڕ و بەڕێوەبردنی هاتوچۆ بۆ سێرڤەر و ڕاوتەرەکان دابین دەکەن. هەر لەبەر ئەم هۆکارەش ئایپی بەشێکی بنەڕەتی و گرنگی هەر تۆڕێکە.
جۆرەکانی IP Address:
1. ناونیشانی IP تایبەت:
هەر ئامێرێک کە پەیوەندی بە تۆڕێکی ناوخۆییەوە بکات، وەک کۆمپیوتەر، مۆبایل، تابلێت، یان تەلەفزیۆنی زیرەک، ناونیشانێکی تایبەتی هەیە. ئەم ناونیشانانە لەناو تۆڕی ناوخۆییدا ناسراون و بۆ پەیوەندیکردن لەناو ئەو تۆڕەدا بەکاردەهێنرێن. بۆ نموونە ڕاوتەری ماڵەوەت ناسێنەرێکی تایبەت بۆ هەر ئامێرێکی بەستراو دیاری دەکات بۆ ئەوەی ئامێرەکان بتوانن پەیوەندی لەگەڵ یەکتردا بکەن. ناونیشانی تایبەت لە ئینتەرنێتدا دیار نییە و یارمەتیدەرە لە بەڕێوەبردنی تۆڕی ناوخۆیی.
2. ناونیشانی IP گشتی:
بە پێچەوانەی ناونیشانی تایبەت، ناونیشانی گشتی بۆ ناسینەوەی تۆڕەکەت لە ئینتەرنێتدا بەکاردێت. ISP ی تۆ(دابینکەری خزمەتگوزاری ئینتەرنێت) ئەم ناونیشانە بۆ ڕاوتەرەکەت دیاری دەکات. هەموو ئامێرەکانی دەرەوەی تۆڕەکە ئەم ناونیشانە بەکاردەهێنن بۆ ناردنی زانیاری بۆ تۆڕەکەت. وتاری گشتی دەتوانێت بە دوو شێوە بێت:
- ئایپی داینامیکی: بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی و بە شێوەیەکی وەرزی دەگۆڕێت. ئەم شێوازە بۆ ISPەکان ئابوورییە و هەروەها سوودی ئەمنیشی هەیە، چونکە گۆڕینی ناونیشان بە بەردەوامی ناسینەوەی ئامێرەکان بۆ هێرشبەران قورستر دەکات.
- ئایپی ئیستاتیک: ناگۆڕێت و گرنگە بۆ هۆستکردنی سێرڤەر، ماڵپەڕ، یان ئیمەیڵی کۆمپانیا. ناونیشانێکی جێگیر ڕێگە بە خزمەتگوزارییەکان دەدات هەمیشە خاڵێکی دەستڕاگەیشتنێکی دیاریکراویان هەبێت.
3. ناونیشانی ئایپی بۆ ماڵپەڕەکان:
هەروەها ماڵپەڕەکان ناونیشانی ئایپییان هەیە و بەزۆری دابەش دەکرێن بەسەر دوو جۆردا:
- ئایپی هاوبەش: چەندین ماڵپەڕ لەسەر سێرڤەرێک هۆست دەکرێن کە ناونیشانێکی هاوبەشیان هەیە. ئەم شێوازە بۆ شوێنە بچووک و مامناوەندەکان گونجاوە.
- ئایپی تایبەت: هەر سایتێک ئایپییەکی جیاوازی هەیە. ئەم جۆرە ناونیشانە یارمەتیدەرە بۆ بەدەستهێنانی بڕوانامەی SSL و بەڕێوەبردنی FTP و چوونە ناو ماڵپەڕەکە ڕاستەوخۆ لە ڕێگەی ئایپی.
ئایپی ئەدرەسەکان چۆن کاردەکەن؟
بۆ ئەوەی باشتر تێبگەین کە ئایپی چۆن کاردەکات، پێویستە سەیری خودی پرۆتۆکۆڵی ئینتەرنێت بکەین. پرۆتۆکۆڵی IP کۆمەڵێک یاسایە کە دیاری دەکات کە چۆن داتاکان بە پاکەتکردن و ناونیشاندان و ناردنی لە سەرانسەری تۆڕێکدا دیاری دەکەن. کاتێک سەردانی ماڵپەڕێک دەکەیت یان نامەیەک دەنێری، زانیارییەکان دەشکێنرێن بۆ پاکەتی بچووک و هەر پاکەتێک ناونیشانی مەبەستی هەیە بۆ ڕێنماییکردنی بە درێژایی ڕێگای ڕاست.
ڕاوتەر و سێرڤەرەکان سەیری ئەم ناونیشانانە دەکەن بۆ ئەوەی بڕیار بدەن کە داتاکان دەبێ بە کام ڕێگا بگرنە بەر و دەبێ بگاتە کام ئامێر. بەم شێوەیە تەنانەت ئەگەر ملیۆنان داواکاری لە یەک کاتدا بەسەر ئینتەرنێتدا گەشت بکەن، هەر پاکەتێک دەتوانێت شوێنی کۆتایی خۆی بدۆزێتەوە. ئەم میکانیزمە بەڕواڵەت سادەیە بنەمای پەیوەندییە ئاڵۆزەکانی ئینتەرنێت پێکدەهێنێت.
چۆنیەتی دۆزینەوەی IP Address لەسەر ئامێرە جیاوازەکان:
لەم بەشەدا پێداچوونەوە بە شێوازە سادە و پراکتیکییەکان دەکرێت بۆ بینینی ئایپی ئەدرەس لەسەر کۆمپیوتەر و مۆبایلە زیرەکەکان بۆ ئەوەی بەکارهێنەران بە ئاسانی بتوانن ئەم زانیاریانە بەپێی ئامێرەکەیان بدۆزنەوە.
چۆنیەتی دۆزینەوەی IP ئەدرەس لەسەر دەسکتۆپ:
ئاسانترین ڕێگا بۆ پشکنینی IP گشتی ڕاوتەرەکەت ئەوەیە کە بگەڕێیت بۆ«What’s my IP Address» لە گووگڵ. گووگڵ لە سەرەوەی لاپەڕەکە وەڵامەکەت پیشان دەدات. ماڵپەڕەکانی تریش هەمان زانیاریت پیشان دەدەن: دەتوانن ئایپی گشتی تۆ ببینن. چونکە بە سەردانیکردنی سایتەکە ڕاوتەرەکەت داوای زانیاری کردووە و ئاشکرای کردووە. سایتی IPLocation زانیاری تەواوتر پیشان دەدات بە پیشاندانی ناوی ISP و شارەکەی .
دۆزینەوەی ناونیشانی ئایپی تایبەت بەپێی پلاتفۆرم دەگۆڕێت:
دۆزینەوەی IP لە ویندۆز:
- هێڵی فەرمان بەکاربهێنە.
- بە بەکارهێنانی گەڕانی ویندۆز بەدوای cmd بگەڕێ
- لە بۆکسە کراوەکەدا بنووسە IPconfig بۆ دۆزینەوەی زانیارییەکان.
دۆزینەوەی IP لە ماکدا:
- بڕۆ بۆ هەڵبژاردەکانی سیستەم.
- Network هەڵبژێرە. لێرەدا پێویستە زانیاریەکان دیار بن.
چۆنیەتی دۆزینەوەی IP ئەدرەس لەسەر مۆبایل:
دۆزینەوەی IP لە ئایفۆن دا:
- بڕۆ بۆ ڕێکخستنەکان.
- وای فای هەڵبژێرە و کلیک لەسەر «i» بکە لە بازنەیەکدا () لە تەنیشت ئەو تۆڕەی کە لەسەری.
- ئێستا پێویستە ناونیشانی ئایپی لە ژێر تابی DHCP دا دیار بێت.
- ئەگەر دەتەوێت ئایپی ئامێرەکانی تری ناو تۆڕەکە بپشکنیت، بچۆ بۆ ڕاوتەرەکە.
- چۆنیەتی دەستگەیشتن بە ڕاوتەرەکە بەندە بە براند و ئەو نەرمەکاڵایەی کە بەکاردێت.
دۆزینەوەی IP لە ئەندرۆید:
- سەرەتا بچۆرە ناو بەشی ڕێکخستن
- لەم بەشەدا Network & internet داخڵ بکە و پاشان بچۆ بۆ بەشی Wi-Fi.
- ئەگەر پەیوەندیت بە ئینتەرنێتەوە نەبوو، پەیوەندی بە تۆڕێکی وای فایەوە بکە و پاشان کلیک لەسەر بژاردەی پێشکەوتوو بکە
- لە بەشی Network Details دەتوانیت IP address و زانیاری تر دەربارەی تۆڕی Wi-Fi ـەکەت ببینیت.
هەڕەشە ئەمنییەکانی پەیوەست بە IP address:
فێربوون دەربارەی چەمکی ئایپی ئەدرەس بەبێ باسکردنی کێشەکانی ئاسایش، تەواو نییە. هەرچەندە زانینی ئەم ناونیشانە بە تەنیا مەترسیدار نییە، بەڵام لە هەندێک بارودۆخدا دەتوانرێت بۆ خراپ بەکاربهێنرێت. تاوانبارانی ئەلیکترۆنی هەندێک جار ڕێگەی وەک ئەندازیاری کۆمەڵایەتی یان بەدواداچوونی ئۆنلاین بەکاردەهێنن بۆ ناسینەوەی بەکارهێنەران.
بۆ نموونە لە هەندێک لە نامەبەرەکان یان خزمەتگوزارییەکانی پەیوەندیکردندا، دەتوانرێت ناونیشانی تۆڕەکە ببینرێت یان دەربهێنرێت. ئەگەر بەکارهێنەران بەبێ ئاگاداری خۆیان پەیوەندی لەگەڵ کەسانی نەناسراودا بکەن، لەوانەیە زانیارییەکانی تۆڕەکەیان ئاشکرا بێت. ئەم زانیاریانە دەتوانرێت بۆ هێرشەکانی وەک ناسینەوەی شوێن یان هەوڵدان بۆ دزەکردنە ناو تۆڕەکە بەکاربهێنرێت.
ڕێگاکانی پاراستنی نهێنی و ئاسایش:
بۆ پاراستن لە مەترسییەکانی ئۆنلاین، پێدەچێت گونجاو بێت چەند خاڵێک بە کورتی باس بکەین و باشە بەکارهێنەران هەندێک هەنگاوی سادە بگرن بۆ پاراستنی نهێنی و ئاسایشی خۆیان.
- دروستکردنی وشەی نهێنی ناوازە
- ئاگاداری ئیمەیڵی فیشینگ و ناوەڕۆکی زیانبەخش
- دژەڤایرۆسێکی باش بەکار بهێنە و ئەپدەیتی بکە
ئەنجام:
IP address یەکێکە لە چەمکە سەرەتاییەکانی جیهانی ئینتەرنێت کە بەزۆری ڕۆژانە بەکاریدەهێنین بەبێ ئەوەی گرنگی پێبدەین. لە ناسینەوەی ئامێرەکانی ناو تۆڕەوە تا دەگاتە ئاراستەکردنی داتا بە شێوەیەکی دروست، ئەم ناسێنەرە ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕێت لە چۆنیەتی کارکردنی ئینتەرنێت.
لەم بابەتەدا هەوڵدرا چەمکی ئایپی بە زمانێکی سادە و پراکتیکی ڕوون بکرێتەوە و جۆرە جیاوازەکانی بناسێنرێت و شێوازەکانی دۆزینەوەی لەسەر ئامێرە جیاوازەکان بپشکنرێت. هەروەها بە کورتی باسمان لە ئەگەری هەڕەشە ئەمنییەکان و ڕێگاکانی پاراستنی نهێنی کردووە بۆ ئەوەی بەکارهێنەران بتوانن بە هۆشیاری زیاترەوە ئینتەرنێت بەکاربهێنن.
تێگەیشتن لەم چەمکانە پێویستی بە زانیاری تایبەتمەند نییە لەسەر تۆڕەکە، بەڵام دەتوانێت یارمەتیت بدات باشتر لە چۆنیەتی کارکردنی ئینتەرنێت و چۆنیەتی بەکارهێنانی بە متمانە و ئاسایشی زیاتر تێبگەیت.
