ئیلۆن ماسک لەدایکبووی 28ی حوزەیرانی 1971 لە شاری پریتۆریای باشووری ئەفریقایە، خاوەنکارێکی ئەمریکییە و هاوبەشی دامەزراندنی کۆمپانیای پارەدانی ئەلیکترۆنی پەیپاڵ بووە و کۆمپانیای سپەیس ئێکسی پێکهێناوە کە کۆمپانیایەکی بەرهەمهێنەری ئۆتۆمبێلی هەڵدانی ئۆتۆمبێل و کەشتییە ئاسمانییە. هەروەها یەکێک بووە لە یەکەم وەبەرهێنەرە گرنگەکان و بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای بەرهەمهێنەری ئۆتۆمبێلی کارەبایی تێسلا بووە. جگە لەوەش، ماسک لە ساڵی 2022 دا تویتەر(دواتر X)ی کڕی.
سەرەتای ژیانی ئیلۆن ماسک:
ئیلۆن ماسک لە باوکێکی خەڵکی ئەفریقای باشوور(ئێرۆل ماسک، ئەندازیار) و دایکێکی کەنەدی(می ماسک، پسپۆڕی خۆراک و مۆدێل ) لەدایک بووە. برایەکی بچووکی هەیە بە ناوی کیمبۆڵ ماسک(لەدایکبووی 1972) و خوشکێکی بچووکی هەیە بە ناوی تۆسکا ماسک (لەدایکبووی 1974). ئیلۆن ماسک تەمەنی منداڵی لە باشووری ئەفریقا بەسەر بردووە. ماسک تەمەنی 10 ساڵ بوو کاتێک دایک و باوکی جیابوونەوە. ئیلۆن زۆربەی کاتەکانی لەگەڵ باوکی لە باشووری ئەفریقا بەسەر دەبرد.
ئەو توانای سەرەتایی خۆی بۆ کۆمپیوتەر و کارگێڕی نیشان دا. لە تەمەنی 12 ساڵیدا یارییەکی ڤیدیۆیی دروست کرد و بە گۆڤارێکی کۆمپیوتەری فرۆشتووە. لە ساڵی 1988 دوای وەرگرتنی پاسپۆرتی کەنەدا، ئەفریقای باشووری بەجێهێشت بۆ ئەوەی خۆی لە خزمەتی سەربازیی ناچاری بەدوور بگرێت و دەرفەتی ئابووری زیاتر لە ئەمریکا بدۆزێتەوە.
پەیوەندی و منداڵەکانی ئیلۆن ماسک:
ئیلۆن ماسک ژیانێکی خێزانی ئاڵۆزی هەبووە، زیاتر لە 10 منداڵی هەیە. پێشتر هاوسەرگیری لەگەڵ نووسەری کەنەدی جەستن ویلسۆن کردووە و لەگەڵیدا دووانە و سێ منداڵی بووە. دوای جیابوونەوەیان هاوسەرگیری لەگەڵ ئەکتەری ئینگلیزی تالوڵا ڕایلی کرد، پەیوەندییەکەش بە جیابوونەوە کۆتایی هات.
لە ساڵانی ڕابردوودا، ماسک منداڵی لەگەڵ مۆسیقاری کەنەدی گریمس و بەڕێوەبەری پڕۆژە تایبەتەکان شیڤۆن زیلیس بووە. منداڵەکانی لە ڕێگەی تێکەڵەیەک لە دووگیانی سروشتی و منداڵبوونی جێگرەوە لەدایک بوون.
ئەم زنجیرە پەیوەندییە دەریدەخات کە ماسک هێشتا بەرپرسیارە لە چەندین منداڵی و بەڕێوەبردنی پەیوەندییە ئاڵۆزەکانی خێزان، جگە لە چالاکییە پیشەیی و بازرگانییەکانی.
پەیپاڵ و سپەیس ئێکس:
ئیلۆن ماسک لە زانکۆی کوین لە شاری کینگستۆن لە ئۆنتاریۆ خوێندوویەتی و لە ساڵی 1992 گواستراوەتەوە بۆ زانکۆی پێنسیلڤانیا لە فیلادلفیا و لە ساڵی 1997 بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە فیزیا و ئابووری وەرگرتووە. لە زانکۆی ستانفۆرد لە کالیفۆرنیا ناوی خۆی لە ماستەر لە فیزیا تۆمار کرد، بەڵام وازی لە خوێندن هێنا. دوای تەنها دوو ڕۆژ، چونکە هەستی دەکرد ئینتەرنێت توانایەکی زۆر زیاتری هەیە بۆ گۆڕینی کۆمەڵگا لە کارکردن لە فیزیادا.
لە ساڵی 1995 کۆمپانیای Zip2 ی دامەزراند کە نەخشە و بەڕێوەبەرایەتی بازرگانی بۆ ڕۆژنامە ئۆنلاینەکان دابین دەکرد. لە ساڵی 1999 کۆمپانیای Zip2 لەلایەن کۆمپانیای کۆمپیتەر دروستکەری کۆمپاکەوە بە بڕی 307 ملیۆن دۆلار کڕدرا و دواتر ماسک کۆمپانیای X.com ی دامەزراند کە کۆمپانیایەکی خزمەتگوزاری دارایی ئۆنلاینە و دواتر بوو بە پەیپاڵ کە تایبەتە بە گواستنەوەی پارە بە شێوەی ئۆنلاین. خانەی زیادکردنی ئۆنلاین ئیبەی لە ساڵی 2002 بە بڕی یەک ملیار و نیو دۆلار پەیپاڵی کڕی.
ئیلۆن ماسک لە مێژە قەناعەتی بەوە هەیە کە بۆ ئەوەی ژیان بمێنێتەوە، مرۆڤایەتی دەبێت ببێتە جۆرێکی فرە هەسارەیی. بەڵام بە تێچووی گەورەی موشەکهاوێژەکە ناڕازی بوو. لە ساڵی 2002 کۆمپانیای تەکنەلۆژیای گەڕان بەدوای بۆشایی ئاسمان (SpaceX) دامەزراند بۆ دروستکردنی موشەکێکی گونجاوتر. دوو موشەکی یەکەمی بریتی بوون لە فالکۆن 1 (یەکەمجار لە ساڵی 2006 هەڵدرا) و فالکۆن 9ی گەورەتر (بۆ یەکەمجار لە ساڵی 2010 هەڵدرا) کە تێچووی زۆر کەمتر بوو لە موشەکەکانی ڕکابەری.
موشەکی سێیەم بە ناوی فالکۆن هێڤی (بۆ یەکەمجار لە ساڵی 2018 هەڵدرا)، بە شێوەیەک دیزاین کرابوو کە کێشی 117 هەزار پاوند (53 هەزار کیلۆگرام) بگوازێتەوە بۆ خولگە، کە نزیکەی دوو هێندە زیاترە لە گەورەترین ڕکابەرەکەی کە فڕۆکەی دێڵتا IV Heavy ی کۆمپانیای بۆینگە، لە سێیەم تێچوونەکە.
کۆمپانیای سپەیس ئێکس جێنشینی فڕۆکەکانی فالکۆن 9 و فالکۆن هێڤی ناساندووە: سیستەمی Super Heavy-Starship. قۆناغی یەکەمی زۆر قورس دەتوانێت 100,000 کیلۆگرام (220,000 پاوەند) بگەیەنێتە خولگەی خوارەوەی زەوی. باری سوودبەخشەکەی دەبێتە کەشتیی ئەستێرەیی کە کەشتییەکی ئاسمانی بۆ گواستنەوەی خێرا لە نێوان شارەکانی سەر زەوی و دامەزراندنی بنکە لەسەر مانگ و مەریخ دیزاین کراوە. هەروەها کۆمپانیای سپەیس ئێکس پەرەی بە کەشتی ئاسمانی دراگۆن داوە کە ئامێرەکان دەگوازێتەوە بۆ وێستگەی بۆشایی ئاسمانی نێودەوڵەتی (ISS).
دراگۆن دەتوانێت حەوت کەشتیوانی هەڵبگرێت و گەشتێکی تیمی هەبوو کە لە ساڵی 2020دا کەشتیوانان دۆگ هێرلی و ڕۆبەرت بێنکنیان گواستەوە بۆ وێستگەی ئاسمانی نێودەوڵەتی. یەکەم گەشتە تاقیکارییەکانی سیستەمی Super Heavy-Starship لە ساڵی 2020 دەستیپێکرد. جگە لەوەی بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای سپەیس ئێکس بووە. هەروەها ماسک دیزاینەری سەرەکی موشەکەکانی فالکۆن و دراگۆن و ستارشیپ بووە. کۆمپانیای سپەیس ئێکس گرێبەستێکی پێبەخشرا بۆ دروستکردنی ئامێری نیشتنەوە بۆ ئاسمانیوانەکان بۆ گەڕانەوە بۆ سەر مانگ تا ساڵی 2025 لە چوارچێوەی پرۆگرامی ئاسمانی ئارتمیس ناسا.
تێسلا:
ئیلۆن ماسک لە مێژ بوو حەزی لە ئۆتۆمبێلی کارەبایی بوو، لە ساڵی 2004 بوو بە وەبەرهێنەرێکی گەورە لە کۆمپانیای تێسلا مۆتۆرز کە کۆمپانیایەک لەلایەن مارتن ئیبەرهارد و مارک تارپێنینگەوە دامەزراوە. لە ساڵی 2006 کۆمپانیای تێسلا یەکەم ئۆتۆمبێلی خۆی بەناوی ڕۆدستەر ناساند کە بە یەک بارگاویکردنەوە دەتوانێت 394 کیلۆمەتر ببڕێت.
بە پێچەوانەی زۆرێک لە ئۆتۆمبێلە کارەباییەکانی پێشوو کە ماسک بە بێزارکەر و ناسەرنجڕاکێشی زانی، ڕۆدستەر ئۆتۆمبێلێکی وەرزشی بوو کە دەیتوانی خێراییەکەی لە 0 بۆ 97 کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا لە کەمتر لە چوار چرکەدا بەرز بکاتەوە.
یەکەم پێشکەشکردنی گشتی تێسلا لە ساڵی 2010 نزیکەی 226 ملیۆن دۆلار بوو. دوای دوو ساڵ مۆدێلی S ناسێندرا، کە بەهۆی کارایی و دیزاینە پێشکەوتووەکەیەوە ستایشی ڕەخنەگرانی زۆری لێکرا. دواتر کۆمپانیاکە لە ساڵی 2015 ئۆتۆمبێلی مۆدێل X ی ناساند کە ئۆتۆمبێلێکی جۆری SUV ی لوکسە، کە دیسانەوە سەرنجی میدیا و بەکاربەرانی بۆ لای خۆی ڕاکێشا.
هەروەها ماسک بیرۆکەی «هایپەرلۆپ»ی لە ساڵی 2013دا ناساند، ئەمەش لە وەڵامی تێچووی زۆری پێشبینیکراوی سیستەمی شەمەندەفەری خێرا لە کالیفۆرنیا، کە بۆرییەکی هەوایە و لە ماوەی 35 خولەکدا سەرنشینەکان لە لۆس ئەنجلۆسەوە بۆ سانفرانسیسکۆ بە خێرایی نزیک لە دەنگدا دەگوازێتەوە.
ئاماژەی بەوەشکرد، ئەم سیستەمە دەتوانێت ساڵانە نزیکەی شەش ملیۆن کەس بگوازێتەوە بە تێچووی تەنها شەش ملیار دۆلار، هەر دوو خولەک جارێک پۆدێک بەناودا تێدەپەڕێت. بەڵام ماسک ڕوونیکردەوە کە بەهۆی پابەندبوونە بەرفراوانەکانی لە سپەیس ئێکس و تێسلا نەیتوانیوە کاتێکی تەواو بۆ پەرەپێدانی هایپەرلۆپ تەرخان بکات.
X (پێشتر تویتەر):
ئیلۆن ماسک لە ساڵی 2009ەوە لە تویتەر چالاکە و تا ساڵی 2022 زیاتر لە 85 ملیۆن فۆڵۆوەری هەبووە، هەر لەو ساڵەدا بە بڕی 44 ملیار دۆلار تویتەری کڕی و بووە تاکە خاوەنی.
دوای دەستبەسەرداگرتنی کۆمپانیاکە، ماسک گۆڕانکارییەکی گەورەی لە پێکهاتە و سیاسەتەکانی کۆمپانیاکەدا کرد: دەرکردنی بەشێکی بەرچاو لە کارمەندان، گەڕاندنەوەی ئەکاونتە هەڵپەسێردراوەکان و ناساندنی پارەی مانگانە بۆ پشتڕاستکردنەوەی ناسنامە. ئەو جەستەی میانڕەوی ناوەڕۆکی هەڵوەشاندەوە و ئەلگۆریتمەکانی کردەوە بۆ ئەوەی شەفافیەتێکی زیاتر دروست بکات. لە مانگی تەمموزی 2023دا تویتەر ناوی گۆڕدرا بۆ «X».
ئەم کارانە کاردانەوەی بەرفراوانی لێکەوتەوە و داهاتی ڕیکلامی کەمکردەوە و مشتومڕی میدیایی لێکەوتەوە، بەڵام ئامانجی ماسک لەگەڵ ئەم گۆڕانکاریانەدا فراوانکردنی تواناکانی پلاتفۆرمەکە و باشترکردنی ئەدای پلاتفۆرمەکەی بوو، لە هەمان کاتدا کردە یاریزانێکی سەرەکی لە دیمەنی سۆشیال میدیادا.
ئیلۆن ماسک، ڕاوێژکاری دۆناڵد ترەمپ:
دوای ئەوەی دۆناڵد ترەمپ لە هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ساڵی 2016دا سەرکەوتنی بەدەستهێنا، ئیلۆن ماسک وەک ڕاوێژکاری ئابووری و ژێرخانی ئابووری لەگەڵ ئیدارەی نوێی ئەمریکا کاردەکات. لە مانگی کانوونی دووەمی ئەو ساڵەدا ناوی هاتە ئەنجوومەنی ستراتیژی و سیاسەتی سەرۆکی هەڵبژێردراوی ئەمریکا و لە مانگی یەکی ساڵی 2017 پەیوەندی بە دەستپێشخەریی هەلی کارەکانی بەرهەمهێنانی ترەمپەوە کرد.
ماسک هەندێک جار دژی سیاسەتە مشتومڕاوییەکانی ترەمپ بووە، وەک قەدەغەکردنی کۆچبەری لە هەندێک وڵاتەوە، بەڵام بەردەوام بووە لە کارکردن بۆ پێشخستنی پڕۆژەکانی پەیوەست بە وزە و تەکنەلۆژیای بەردەوام. دوای کشانەوەی ئەمریکا لە ڕێککەوتنی کەشوهەوای پاریس لە حوزەیرانی 2017، ماسک دەستی لە پۆستی ڕاوێژکاری خۆی کێشایەوە.
لە خولی دواتردا، ماسک پشتگیری خۆی بۆ کاندیدی کۆمارییەکان لە هەڵبژاردنەکانی ساڵی 2024 ڕاگەیاند و دوای هەوڵی تیرۆرکردنی ترەمپ لە تەمموزی 2024، ڕایگەیاند کە بەشداری لە گردبوونەوەی داهاتووی خۆیدا دەکات. هەروەها دەستنیشانکرا بۆ سەرکردایەتیکردنی دەزگایەکی حکومی کاتی کە ئامانجی بڕینی خەرجییە ناپێویستەکان و مۆدێرنکردنی تەکنەلۆژیایە لە حکومەتی فیدراڵیدا.
ئەنجام:
ئیلۆن ماسک یەکێکە لە کەسایەتییە دیار و مشتومڕاوییەکانی بواری تەکنەلۆژیا لە سەدەی بیست و یەکەمدا. ڕۆڵێکی بەرچاوی هەبووە لە داڕشتنی داهاتووی تەکنەلۆژیا بە دامەزراندنی کۆمپانیا داهێنەرەکانی وەک تێسلا و سپەیس ئێکس، هەروەها بەدەستهێنانی پلاتفۆرمی ئێکس، بیرۆکە گەورەکانی، لە گەشتە ئاسمانییەکانی مرۆڤەوە تا پەرەپێدانی زیرەکی دەستکرد، هەم ستایشی بەرفراوانی و هەم ڕەخنەی جددیشی بۆ دروستکردووە.
ژیانی کەسی و پێگەی گشتی ماسک تا ئێستا ئاڵۆز و مشتومڕاوی دەمێنێتەوە، لە پەیوەندییە خێزانییەکانی و بەڕێوەبردنی منداڵەوە تا مامەڵەکردنی لەگەڵ میدیا و پرسە کۆمەڵایەتییەکان. بەڵام پڕۆژە بازرگانی و داهێنانەکانی بەردەوامن لە کاریگەری لەسەر ئابووری و تەکنەلۆژیا و میدیای جیهانی.
بە گشتی ئیلۆن ماسک کەسایەتییەکە کە هەم وەک داهێنەرێکی گەورە ناسراوە و هەم باس و ڕەخنەی لێدەگیرێت لەسەر بڕیار و ڕەفتارەکانی، دۆخێک کە وایکردووە ببێتە یەکێک لە کاریگەرترین و ئاڵۆزترین کەسەکانی سەردەمی ئێمە.
