نەرگسی، حاڵەتێکی دەروونییە کە مرۆڤەکان هەست بە خۆبەزلزانین و باڵادەستی لەوانی دیکە دەکەن. زۆرجار کەسانی نەرگسی متمانە بەخۆبوونێکی زۆر نیشان دەدەن، بەڵام لەپشت ئەم دەمامکە متمانەبەخۆیەوە، ڕێزگرتنی خودێکی ناسک هەیە کە لە کاتی بچووکترین ڕەخنەدا بە خێرایی خۆی ئاشکرا دەکات.
زمانی جەستەی کەسانی نەرگسی:
نزیکەی هەموو کەسێک هەندێک نەرگسی هەیە، بەڵام بەزۆری بچووکە و زیان بە کەسانی دیکە ناگەیەنێت. کێشەکە لەو کاتەوە دەست پێدەکات کە ئەم سیفەتە دەگاتە ئاستی تێکچوونی نەرگسی و ڕەفتارەکانی کەسەکە کاریگەری نەرێنی لەسەر پەیوەندی سۆزداری یان کۆمەڵایەتی دەبێت.
لەم بابەتەدا بەدواداچوون بۆ زمانی جەستەی کەسانی نەرگسی دەکەین بۆ ئەوەی بتوانیت باشتر لە ڕەفتارەکانیان تێبگەیت و بڕیاری ئاگادارانەتر لەسەر پەیوەندییە سۆزداری و ئینتیمیەکانت بدەیت. ئەم هۆشیارییە یارمەتیت دەدات پەیوەندی تەندروستتر و پارێزراوتر دروست بکەیت و ڕێگری لە ڕوودانی کێشە ئەگەرییەکان دەکات.
بۆچی زمانی جەستە؟ ئایا ڕەفتارەکان یەکلاکەرەوە نین؟
ڕاستییەکە ئەوەیە مرۆڤەکان بە ڕەفتارەکانیان دەناسرێنەوە، بەڵام زمانی جەستە بەبێ هیچ وشەیەک دەتوانێت یارمەتیدەرمان بێت بۆ ئەوەی وردتر لە مرۆڤەکان بپشکنین و هەڵە نەکەین. بەتایبەتی دەربارەی کەسانی نەرگسی کە ڕواڵەت و ڕەفتاریان هاوشێوەی کەسانی شەرمنن. بۆ نموونە گرنگی بە بەراوردکردنی ئەم ڕەفتارانە بدە:
ڕەفتاری کەسێکی نەرگسی:
- خۆی لە بەرکەوتنی چاو دەپارێزێت؛
- دەربڕینێکی سارد و نادۆستانەی دەموچاوی هەیە؛
- کەسانی نامۆ یان نوێ لەناو قەرەباڵغیدا پشتگوێ دەخات؛
- باسی سەرکەوتن و دەستکەوتەکانی دەکات، تەنانەت کاتێک کەس داوای هیچی لێ نەکردبێت.
ڕەفتاری کەسێکی شەرمن:
- دوور دەکەوێتەوە لە چاوپێکەوتن لەگەڵ کەسانی تر؛
- دەربڕینی دەموچاوی بێ بەرژەوەندی یان ڕەشبینی هەیە؛
- کەسانی نامۆ یان نوێ لەناو قەرەباڵغیدا پشتگوێ دەخات؛
- تەنها لەگەڵ کەسانێک قسە دەکات کە دەیانناسێت؛
- حەز دەکات بە ئەنقەست ئەو هەستە بگەیەنێت کە سەرقاڵییە.
باشە، کەواتە دەبینیت چەند ڕەفتارێک لەم ڕەفتارانە هەم بۆ نەرگسی و هەم بۆ کەسانی شەرمن باون. هەر بۆیە ڕەنگە حوکمدانیان لەسەر بنەمای ڕەفتارەکان تەنها هەڵە بێت، بەڵام شیکاری زمانی جەستە وردترە و دەتوانێت یارمەتیمان بدات لەوە تێبگەین کە ئایا ئەو کەسەی مامەڵەی لەگەڵ دەکەین نەرگسییە یان نا.
1. پۆزی کەسانی نەرگسی؛ شانازی بە متمانەی درۆوە

نەرگسیەکان شانازی دەکەن، بەڵام هەمیشە گرژن. هەرچەندە هەوڵی شاردنەوەی بدەن، ناتوانن. وەسفکردنی پۆزی کەسانی نەرگسی ڕێک بەم شێوەیەیە:
- شانەکانی بە ڕێکوپێکی دەهێڵێتەوە و سنگی پاڵدەنێتە پێشەوە بۆ ئەوەی نیشان بدات کە متمانەی زۆری هەیە، بەڵام ئەمە تەواو دەستکردە و ماسولکەکانی وشک و ڕەقن.
- لە یەکەم نیگادا وا دەردەکەوێت کە بەڕاستی باوەڕی بەخۆی هەیە، بەڵام ئەگەر بە وردی سەیری بکەیت، بە ڕوونی دەبینیت کە چۆن هەوڵی شاردنەوەی گرژییەکەی دەدات بۆ ئەوەی متمانەی درۆینەی خۆی بپارێزێت.
- هیچ شوێنەواری میهرەبانی و هاوسۆزی و نەرم و نیانی لە ڕووخساری ئەم کەسەدا نییە.
- تەنانەت لەو بارودۆخانەشدا کە پێویستە ئاسوودە و ئینتیمی بێت، دۆخێکی شانازی دەپارێزێت. تەنانەت لە پەیوەندییە سۆزداریەکانیشدا کۆنترۆڵی لەدەست نادات و تا دەتوانێت هەوڵی پاراستنی ڕەوشتی خۆی دەدات.
- جێگای سەرنجە ئەم کەسە هەوڵ دەدات بە سەربەرزی و متمانە بەخۆیەوە دەربکەوێت، بەڵام لە زمانی جەستەیدا دژایەتی دەبینین. بۆ نمونە وەک کەسانی متمانە بەخۆبوو، شانەکانی ڕێک و سنگی دەرکەوتووە، بەڵام دەستەکانی زۆرجار لە گیرفانیدایە یان لەسەر چەناگە و کەمەر، ئەمەش دژایەتی ئەو نیشانانە دەکات.
2. چاوی کەسانی نەرگسی؛ وەسوەسەکار بەڵام ترسناک
نەرگسیەکان بە نیگاکانیان ناسراون. دەتوانن بە ڕوخسارەکەیان سەرنجت ڕابکێشن یان تەنانەت بتترسێنن و ئەوەش بەندە بەوەوە کە مەبەستیان لەو ساتەدا چییە. لە زمانی جەستەی کەسێکی نەرگسیدا، چاوەکان زۆر گرنگن.
چاوەکانی هەمیشە وریا و ئامادەن بۆ وەرگرتنی نیشانەکان کە دەتوانێت سوودی لێ وەربگرێت. هەندێک جار ڕەنگە ڕوخساری ئەم کەسانە لەگەڵ کەسانی تووشبوو بە نەخۆشی دەروونی تێکەڵ بکەیت، بەڵام جیاوازییەکی گەورە لە نێوانیاندا هەیە. چاوی کەسانی نەرگسی هەمیشە زیندوو و تەرکیزە. برۆکانیش لەبیر مەکەن؛ بەزۆری برۆی کەسانی نەرگسی ئەستوور و درێژە.
کەسێکی نەرگسی دەتوانێت بە نیگاکەی قەناعەتت پێبکات لە درۆکانی:
چاوەکانی زۆر باشتر لە قسەکانی قسە دەکەن. ئەم کەسە دەزانێت چۆن بۆ ماوەیەکی زۆر چاوی خۆی بگرێت و چاوی لە کەسی بەردەمی بێت تا هەست دەکات قوربانیەکەی سترێسێکی زۆری لەسەرە. چاوەکانی هەندێک جار دەتوانن وەک موگناتیسی مرۆڤەکان ڕابکێشن. لە سایەی ئەم نیگایانە، نەرگسی سەرکەوتوو دەبێت لە گێڕانەوەی درۆیەک کە نەتوانێت گفتوگۆکە بگۆڕێت و بە نیگاکەی، بەرامبەرەکەی درۆکەی قبوڵ دەکات. ئەگەر بە وردی سەیر بکەیت زۆرجار دەستەکانی دەخاتە سەر ڕان یان دەیخاتە ژێر کەمەرەوە.
نەرگسی بە شێوازی وەڵامدانەوەی نیگاکانیان دیاری دەکات کە تۆ چ جۆرە کەسایەتییەکت هەیە. ئەگەر شەرمن بیت و نەتوانیت چاویان لەگەڵدا بپارێزیت، ئەوا دەبیتە قوربانییەکی گەورە چونکە بە ئاسانی خۆت دەدەیت بە نیگاکانیان. بێگومان ئەگەر تۆ بەهێز بیت و بە ئاسانی بتوانیت مامەڵە لەگەڵ نیگای ئیغراکردنیان بکەیت، هێشتا هیچ گەرەنتییەک نییە کە ئەوان نێچیرت نەکەن! چونکە کاتێک درک بەوە دەکەن کە کەسی بەردەمیان کەسایەتییەکی بەهێزتری هەیە، هەوڵی زیاتر دەدەن بۆ ئەوەی بیانخەنە تەڵەوە.
کەسێکی نەرگسی نیگایەکی سووکایەتیپێکەرانەی هەیە:
زۆر جار لەوانەیە مرۆڤەکان کاردانەوەی توندیان هەبێت و تەنانەت توڕەیی خۆیان لەدەست بدەن بەرامبەر بە بێئەدەبی یان هەڵەی کەسێکی تر، ئەمەش بەپێی بارودۆخی خۆیان. بۆ نموونە کەسێک کە خاوەنکارە، ڕەنگە بە هۆکاری جۆراوجۆر توڕە بێت، لەم جۆرە حاڵەتانەدا ئەگەر کەسەکە نەرگسی بێت، ئەوا بە شێوەیەکی توندڕەو و سووکایەتیکردن ڕەفتار دەکات.
لەوانەیە دەنگیان زۆر بەرز بێت، بێزارکەر بێت یان حوکمدەر بێت و ئەگەر گرنگی بە زمانی جەستەیان بدەیت، دەبینیت کە بە هەڵوێستێکی سووکایەتییەوە سەیری ئەو کەسە دەکەن کە هەڵەکەی کردووە و هەڵوێستێکی شەڕانگێزانەیان هەیە. واتە جوڵەکانیان تیژ و دەستیان لەسەر چەناگە یان کەمێک لە خوار کەمەرەوەیە و چێژ لە پرۆسەی ڕەخنە وەردەگرن. تەنانەت ئەگەر هەوڵی هێورکردنەوەیان بدەیت، بە هیچ شێوەیەک ڕێگەت پێنادەن و نەک هەر هێرشەکە ڕاناگرن، بەڵکو شەڕانگێزانەتر بەردەوام دەبن.
3. دەربڕینی دەموچاوی کەسانی نەرگسی؛ ڕووخسارێکی بێلایەن بە زەردەخەنەیەکی ساختە
- زۆرجار دەربڕینی دەموچاوی کەسێکی نەرگسی هاوشێوەی کەسانی وشک و جدییە کە هەوڵدەدەن هەستەکانیان نیشان نەدەن. ڕەنگە هەندێک جار زەردەخەنەیەکی کەم بکات، کە دیارە زۆرەملێیە و دۆخەکە داوای دەکات، ئەگەرنا، زۆربەی کاتەکان، لێوەکانی بە توندی و بەرەو پێشەوە دەهێڵێتەوە (وەک لێوی دەستکرد)، بێگومان بە شێوەیەکی ناسروشتی ئەو کارە دەکات.
- بە گشتی ڕووخساری کەسێکی نەرگسی، هەر شتێکە جگە لە ڕووخسارێکی ڕاستەقینە . بێگومان ئەو کەسانەی کە کاریزماکەی سەرنجیان ڕاکێشاوە، بەزەحمەت دەتوانن شتێکی لەو جۆرە بناسن.
- زمانی جەستەی کەسێکی نەرگسی تا ڕادەیەکی زۆر لە دەربڕینی دەموچاوی پێکهاتووە. بەڵام هەوڵدەدات تا دەتوانێت دەربڕینی دەموچاوی بێلایەن بێت بۆ ئەوەی کەس نەتوانێت بە ئاسانی شیکاری بکاتەوە و لە هەستە ناوەکییەکانی تێبگات. ئەم کەسانە پێیان دەوترێت ڕووخساری پۆکەر.
- بەزەحمەت چاوەڕێی ئەوە دەکەیت کەسێکی لەو جۆرە کاردانەوەی تایبەت نیشان بدات، وەک پێکەنینێکی سادە و دڵسۆزانە یان دەربڕینی سەرسوڕمان. بێگومان ئەمە بەو مانایە نییە کە ناتوانێت؛ لە ڕاستیدا زۆر باش دەزانێت چۆن ئەم هەستانە دەرببڕێت، تەنها پێویستە بیەوێت و بڕیاری ئەوە بدات.
4. پێکەنینی کەسانی نەرگسی؛ زەردەخەنەیەکی ڕەزامەندی بە بینینی شکستی ئەوانی تر
دوا ئاماژەی نازارەکی بۆ شیکردنەوەی ڕەفتاری کەسانی نەرگسی پێکەنینەکەیانە. مەبەستمان لە پێکەنین ئەوە نییە کاتێک بێ کۆنتڕۆڵ پێدەکەنێت. ئێمە باسی ئەو جۆرە پێکەنینانە دەکەین کە لە هەندێک ساتدا ڕوودەدات، کاتێک ئەم کەسە بە ئامانجەکەی دەگات و دەبینێت یەکێک لە قوربانییەکانی خۆی تەسلیم دەبێت یان تێبینی دەکات کە ڕکابەرەکەی شکستی هێناوە. پێکەنینەکەی ئەوە دەردەخات کە دڵخۆشە بە شکستی ئەوانی تر و ئەگەر خۆی بەشداری لەو شکستەدا کردبێت، ئەوا بە خۆشی و ڕەزامەندی زیاترەوە پێدەکەنێت.
ئەنجام:
دەستنیشانکردنی نەرگسی بوون لە مرۆڤەکاندا نزیکەی ئاسانە بەهۆی ستراتیژییەکی گەورەی وەک زمانی جەستە. زمانی جەستەی کەسێکی نەرگسی، سروشتی ڕاستەقینەی خۆی دەردەخات، کە بە لێزانی هەوڵی شاردنەوەی دەدات. زۆرێک لەو سیفەتانەی کە ئاماژەمان پێداون لە ناو ئەم کەسانەدا باون، بەڵام ئەمە بەو مانایە نییە کە هەر کەسێک یەکێک لەو سیفەتانەی هەبێت تووشی نەرگسی بێت.
ڕەنگە ئەم کەسانە کەمێک ئیغراکردنیان هەبێت و ڕەنگە بە زمانی جەستەیان بە تەواوی ئاشکرای نەکەن. هەر مرۆڤێک جیاوازە و بەپێی جۆری کەسایەتی و پلەی نەرگسییەکەی، ڕەنگە زمانی جەستەی کەمێک جیاواز بێت.













2 لێدوانەکان. Leave new
ئایا نەرگیسی نەخۆشییە یانا لەچی تەمەنێكدا دەردەكەوێت بەگشتی لەئافرەتاندا چۆنەولەپیاوامدا جۆنە ئایا ڕاستەئەڵێن. لەئافرەتاندا لەدوای تەمەنی ٤٠ ساڵی بەهۆی گۆڕانكاری فیزیكیەوە وتێكشكانی هۆڕمۆنی ئەكرێت ڕەفتاری ئافرەتێكی ئاسایی بگۆڕدرێت بۆ نەرجیسی سوپاس ئەگەروەڵامێكی دروست وزانستیانەم بدەنەوە
نەخۆشی کەسایەتی نەرگسی بەزۆری لە تەمەنی هەرزەکاری یان سەرەتای گەورەییدا دەست پێدەکات و بە دەگمەن لە تەمەنی ناوەڕاستدا لەناکاو دەردەکەوێت.
بەزۆری پیاوان کەمێک نەرگسیترن لە ئافرەتان، بەڵام لەگەڵ تەمەندا جیاوازی نەرگسی نێوان ژن و پیاو بچووکتر دەبێتەوە.
لەدوای تەمەنی 40 ساڵی گۆڕانکاری هۆرمۆنەکان و فشارەکانی ژیان دەبێتە هۆی ئەوەی کەسێک کەمێک خۆسەنتەر بێت یان زیاتر هەستیار بێت بەرامبەر به ڕەخنەکان، بەڵام ئەم گۆڕانکارییانە خۆیان نابێتە هۆی تێکچوونی کەسایەتی نەرگسی.
ئەگەر لەناکاو ڕەفتاری نوێ و بەردەوام دەرکەوت، باشتر وایە سەردانی پزیشکی دەروونی بکرەت.
ئەم وەڵامە لە لینکی سەرچاوەکانی ژێر وەرگیراوە:
ماڵپەری بوزانین
PMC (PubMed Central)
PubMed – مەکۆی زانیاری پزیشکی و توێژینەوە
Medical News Today – هەواڵ و زانیاری پزیشکی ئەمڕۆ
UCLA Health – تەندروستی زانکۆی UCLA
SAGE Journals – جۆرنالەکانی سێیج (مجڵەکانی زانستی و توێژینەوەی سێیج)