کاریگەری دوش لەسەر داهێنان کاتێک دەردەکەوێت کە ڕووبەڕووی کێشەیەکی چارەسەرنەکراو دەبینەوە، بەڵام لەناکاو لە فەزای بێدەنگی حەمامەکەدا و لە ماوەی نێوان بەکارهێنانی شامپۆ و کۆندیشنەردا، گیراوەیەکی زێڕین دێتە بەرچاومان. ئەگەر ئەزموونێکی هاوشێوەت هەبووە، ئەوە بزانە کە تۆ تەنیا نیت. زانایان بۆ تێگەیشتن لە هۆکاری ئەم دیاردەیە لێکۆڵینەوەیەکی بەرفراوانیان ئەنجامداوە، ئەمەش ئەنجامێکی سەرسوڕهێنەری لێکەوتووەتەوە. لە خوارەوە فێر دەبین دەربارەی چەمکی «کاریگەری دوش» و ڕۆڵی «سەرگەردانی عەقڵ» لە هەبوونی عەقڵێکی چالاک و داهێنەر.
بۆچی باشترین بیرۆکەکان لە ژێر دوشی حەمام دێنە مێشکمان؟
کاتێک ئێمە هەنگاو دەنێین لە ئەرکێکی چالاک و بەشداری چالاکییەکان دەکەین کە پێویستیان بە تەرکیزێکی زۆر نییە (وەک دوشگرتن)، پریشکی داهێنەرانە دەستپێدەکات. توێژەرانی زانکۆی ڤێرجینیا ئەم دیاردەیە بە کاریگەری دوش ناودەبەن.
بەپێی دۆزینەوە زانستییەکان، تەرکیزکردنی زۆر لەسەر شتێک بۆ ماوەیەکی زۆر دەتوانێت دوژمنی داهێنان بێت. بۆ ئەوەی مێشکت چالاک بێت، باشترە پشوویەک بدەیت بە مێشکت و لەبری ئەوەی ڕومانە بکەیت، بەشداری چالاکیەکی نیمچە سەرنجڕاکێش بکەیت. ئەمەش ڕێگە بە مێشکت دەدات بە ئازادی و بێ ئامانج سەرگەردان بێت، حاڵەتێک کە بیرۆکەی زیرەک زیاتر سەرهەڵدەدات.
لێکۆڵینەوەیەک لەسەر کاریگەری دوش: «من دۆزیمەتەوە!» ئارکیمیدس
لە توێژینەوەیەکی ساڵی 2019دا داوا لە نووسەران و فیزیازانانی پیشەگەر کرابوو کە بە وردی ئەو کات و شوێنە تۆمار بکەن کە زۆرترین بیرۆکەی داهێنەرانەیان بۆیان هاتووە. ئەنجامەکان دەریانخستووە کە سەرەڕای ئەوەی لە شوێنی کارەکەیاندا سەرقاڵی زۆر بوون، بەڵام لەسەدا 20ی باشترین بیرۆکەکانیان لەکاتێکدا بووە کە کارەکانی وەک قاپ شۆردن یان دوشکردنیان ئەنجامداوە. ئەوەی جێگای سەرنجە، ئەم بیرۆکە لەناکاوانە زۆرجار ئەزموونی یۆریکا(Eureka) بوون. ئەو ساتانەی کە چارەسەری کۆتایی لەخۆوە سەرهەڵدەدات.
سەرگەردانی عەقڵ (mind-wandering) چییە؟
کاریگەری دوش لە ڕاستیدا دەرئەنجامی ڕاستەوخۆی سەرگەردانی دەروونییە. حاڵەتێکە کە مێشکت بیر لە هەر شتێک دەکاتەوە جگە لەوەی کە تۆ دەیکەیت. لە ڕاپرسییەکدا کە لەسەر 1100 کەس ئەنجامدرا دەرکەوتووە کە زۆرجار ساتەکانی تێگەیشتن و نابغەی مرۆڤەکان لەم کاتانەدا ڕوودەدەن:
- لەسەدا 30: لە دوشدا
- لەسەدا 13: لەکاتی هاتووچۆدا
- لەسەدا 11: لەکاتی وەرزشکردندا
گرنگی ئاستی گرنگیدان بە ئەرک لە داهێناندا:
بەرژەوەندی ئەو چالاکییەی کە ئەنجامی دەدەیت هێڵی نێوان بێزاری و داهێنان دادەنێت. ئەو چالاکییانەی کە کەمێک چێژبەخشن، وەک ڕۆیشتن، باخداری، یان دوشگرتن، بەشێک لە سەرنجەکانت سەرقاڵ دەکەن بەڵام شوێنێک بۆ چالاکییەکانی پاشخانی مێشک بەجێدەهێڵن.
لە تاقیکردنەوەیەکی زانستیدا، ئەو خوێندکارانەی کە سەیری ڤیدیۆیەکی تاڕادەیەک سەرنجڕاکێشیان کردووە(کۆمیدیایەکی ڕۆمانسی) چارەسەری داهێنەرانەتریان بۆ هێنایە ئاراوە لە چاو ئەوانەی سەیری ڤیدیۆیەکی بێزارکەریان کردووە. ئەنجامەکەی ئەوە بوو کە ئەرکە نیمچە سەرنجڕاکێشەکان باشترین هاندەری سەرگەردانی مێشکی بەرهەمدارن.
تۆڕی دۆخی پێشوەختە (DMN)؛ سەرچاوەی شاراوەی داهێنان
توانای ئێمە بۆ دروستکردنی بیری داهێنەرانە لە بەشێکی مێشکەوە سەرچاوە دەگرێت کە پێی دەوترێت تۆڕی دۆخی پێشوەختە. ئەم تۆڕە کاتێک چالاک دەبێت کە ئێمە لە بیرکردنەوە ناوەکیەکانماندا نوقم دەبین. توێژینەوەکانی نەشتەرگەری مێشک لە ساڵی 2022دا دەریانخستووە کە ئەگەر ئەم تۆڕە کارکردنی بوەستێت، هێزی بیرکردنەوەی داهێنەرانەش بە شێوەیەکی بەرچاو دادەبەزێت. کەواتە، بۆ ئەوەی عەقڵێکی چالاکت هەبێت، پێویستە ڕێگە بدەیت ئەم تۆڕە لە کاتی پشووەکانتدا کارەکانی خۆی ئەنجام بدات.
چۆن کاریگەری دوش بەکاربهێنین بۆ باشترکردنی داهێنان؟
بۆ ئەوەی زۆرترین سوود لەم دیاردەیە وەربگریت، ئەم سێ هەنگاوە پەیڕەو بکە:
- پشوویەکی زیرەک بە خۆت بدە: دوش گرتن یان چوون بۆ سەیران دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی فشاری دەروونی و گۆڕینی شێوازی بیرکردنەوەت.
- ژینگەکەت بگۆڕە: گۆڕینی هاندەری ژینگەیی (وەک چاودێریکردنی سروشت) دەتوانێت تێڕوانینێکی نوێ دروست بکات.
- فۆکەس و ئیسراحەت تێکەڵ بکە: داهێنان وەک ماسولکەیەک وایە؛ بەهێزتر دەبێت بە کارکردنی قورس و دواتر وازهێنان.
دەرەنجام:
کاریگەری دوش لەسەر داهێنان دەیسەلمێنێت کە هەبوونی عەقڵێکی چالاک و دینامیکی تەنها بابەتی هەوڵی بەردەوام و بیرکردنەوەی ماندووکردن نییە؛ دەرئەنجامی هاوسەنگییە لە نێوان فۆکۆسی چڕ و پشوودانی هۆشیارانە. لە ڕاستیدا دوش گرتن و ڕۆیشتن و سەرگەردانی مێشک ئامرازێکی بەهێزن کە ڕێگە بە مێشک دەدەن وەڵامی ئاڵۆز بدۆزێتەوە و ڕێڕەوی دەماری نوێ دروست بکات لە ماوەی شاراوەدا. بۆ ئەوەی لە باشترین ئاستی خۆیدا ئەنجام بدرێت، هەندێک جار پێویستە هەنگاوێک لە کێشەکە دوور بکەویتەوە و با سیحری کاریگەری دوش کار بکات.
ڕای ئێوە چییە؟ ئایا تا ئێستا کاریگەری دوش لە چارەسەرکردنی کێشەکانی ژیانتدا ئەزموون کردووە؟
