توڕەیی هەستێکی سروشتی مرۆڤە کە لە تەمەنی جیاوازدا و لە بارودۆخی جیاوازدا ڕوودەدات. ئەم هەستە کاتێک دەبێتە کێشەیەک کە بە باشی بەڕێوەنەبرێت و کاریگەری نەرێنی لەسەر پەیوەندییە کەسییەکان و تەندروستی دەروونی و ڕەفتارە کۆمەڵایەتییەکان دەبێت.
کۆنتڕۆڵکردنی توڕەیی کارامەیییەکی فێرکارییە کە دەتوانرێت بەهێز بکرێت بە تێگەیشتن لە هۆکارەکان و دەستکاریکردنی شێوازەکانی ڕەفتار و بەکارهێنانی تەکنیکە دەروونییەکان. فێربوونی ئەم کارامەییە لە منداڵییەوە ڕۆڵێکی گرنگی هەیە لە پێکهێنانی کەسایەتییەکی تەندروست و گونجان لە تەمەنی گەورەییدا.
لەم بابەتەدا کاریگەرترین ستراتیژییەکانی کۆنترۆڵکردنی توڕەیی بۆ منداڵان و گەورەکان بە شێوەیەکی پراکتیکی و کارپێکراو دەکۆڵرێتەوە.
جیاوازی نێوان توڕەیی و شەڕانگێزی:
شەڕانگێزی جیاوازە لە توڕەیی. توڕەیی هەستێکی سروشتی مرۆڤە، لە کاتێکدا شەڕانگێزی دەربڕینێکی ڕەفتارییە. ڕەنگە هەستی توڕەیی کەسێک بۆ کەسانی دیکە دیار نەبێت، بەڵام ڕەفتاری شەڕانگێزی بەزۆری دیارە. کاتێک ئەم هەستە بە باشی بەڕێوە نەچێت، دەتوانێت بگۆڕێت بۆ ڕەفتاری شەڕانگێزی و کاریگەری نەرێنی لەسەر تەندروستی دەروونی کەسەکە و دەوروبەری هەبێت.
ڕەفتاری شەڕانگێزی بە هەردوو شێوەی زارەکی و نازارەکی دێت. شەڕانگێزی زارەکی بریتییە لە جنێودان و هاوارکردن و لێدوانی ئازاربەخش. لە بەرامبەردا شەڕانگێزی نازارەکی ڕەفتارەکانی وەک زیانگەیاندن بە مرۆڤ، شت، یان ئاژەڵ لەخۆدەگرێت. ئەم حاڵەتە سۆزداریانە بەزۆری لەگەڵ گۆڕانکاری جەستەیی وەک زیادبوونی لێدانی دڵ و سووربوونەوەی دەموچاو و گرژبوونی ماسولکەکان دەبن.
ڕێگاکانی کۆنترۆڵکردنی توڕەیی گەورەساڵان:
دەروونناسەکان ستراتیژی پراکتیکی و کاریگەریان بۆ بەڕێوەبردنی هەست و سۆزە چڕەکان دابین کردووە. ئەو کەسانەی کە بەزەحمەت کۆنترۆڵی کاردانەوەکانیان دەکەن، دەتوانن لە دۆخە سترێسییەکاندا بە پراکتیزەکردنی ئەم شێوازانە ئارامیی زیاتریان هەبێت.
- کاتێک توڕەیی، لە شوێنێکی ئارام دابنیشە و چەند هەناسەیەکی قووڵ و خاو هەڵمژە؛ هەناسەدانی بەردەوام یارمەتی کەمکردنەوەی گرژی دەدات.
- بۆ دواوە بژمێرە، واتە لە 10 یان 20 بۆ دواوە بژمێرە، بەم شێوازە دەبێتە هۆی کەمبوونەوەی لێدانی دڵ و هێورکردنەوەی هەستەکانت.
- وشە و ڕستەی ئەرێنی و هێورکەرەوە لە مێشکتدا دووبارە بکەرەوە؛ وەک «من ئارامم» یان «ەتوانم مامەڵە لەگەڵ دۆخەکەدا بکەم».
- بەشداری چالاکییە ئارامکەرەوەکان بکە؛ ڕۆیشتن بە پێ یان پاسکیلسواری هەڵبژاردەیەکی باشن.
- گوێ لە مۆسیقای دڵخوازت بگرە و وشەکان بۆ خۆت چرپە بکە. گوێگرتن لە مۆسیقا کاریگەرە لە ئارامکردنەوەت.
- لە ژینگەیەکی هێمن دابنیشە و گوێ لە دەنگی سروشتی وەک ئاو یان باڵندە بگرە بۆ ئەوەی مێشکت ئارام بکاتەوە.
- دوور بکەوەرەوە لە مشتومڕ و بڕیاردان لە کاتی توڕەبووندا؛ بێدەنگی و هەناسەدانی قووڵ و گوێگرتن باشترین وەڵامەکانن لەم ساتانەدا.
- کاتەکانت بە ئەنجامدانی کاری تەندروست و ئەرێنی بەسەر بەرە، دوور لە بیرکردنەوە نەرێنییەکان.
- کاتێک بۆ ئارامگرتن لە شوێنێک تەرخان بکە کە دوور بێت لە فشار و قەرەباڵغی.
- ئەگەر لە کەسێک ناڕەحەت بوویت، بۆ ماوەیەکی کاتی ئەو دۆخە بەجێبهێڵە.
- ئەو بارودۆخ و بارودۆخانە بگۆڕە کە هانت دەدەن.
- لەگەڵ کەسێک قسە بکە کە متمانەت پێیەتی؛ دەربڕینی هەستەکانت سووکایەتی و ئارامی دەهێنێت.
- کاتێک توڕە بوویت، پێش قسەکردن بیر لە قسەکانت بکەرەوە و بە هێمنی و لۆژیکی قسە بکە.
- مەزاجت بگۆڕە، دڵخۆشبە و پێبکەنە.
- هەستەکانت بە شێوەی نامە بنووسە، چەند جارێک بە هێمنی بیخوێنەرەوە، پاشان ئەگەر هەستت کرد بینێرە.
- خۆت بخەرە شوێنی بەرامبەرەکە و لە دۆخی ئەوان تێبگە.
- دوور بکەوەرەوە لە ڕاگرتنی کینە؛ سەردانیکردنی بەردەوامی سکاڵاکان تەنها فشار زیاد دەکات.
کۆنتڕۆڵکردنی توڕەیی منداڵان:
- منداڵان فێری ناسینەوە و ناونانی هەستەکانیان بکەن. پێویستە منداڵان بزانن کە توڕەبوون هەستێکی سروشتییە، بەڵام هەموو ڕەفتارەکان لە کاتی توڕەبووندا قبوڵکراو نین. زۆرێک لە منداڵان لە جیاوازی نێوان «هەست» و «ڕەفتار» تێناگەن. ئەرکی دایک و باوکە کە فێریان بکەن چۆن هەستەکانیان بە شێوەیەکی دروست و ئارام دەرببڕن. دەتوانیت بە منداڵەکەت بڵێیت کە توڕەبوون شتێکی باشە، بەڵام ئازاردانی کەسانی تر قەدەغەیە . قسەکردن لەسەر هەست و ڕەفتارەکان یارمەتی منداڵەکەت دەدات باشتر تێبگات.
- یاسای ڕوون و تێگەیشتوو بۆ ڕەفتارە شەڕانگێزەکانی منداڵەکەت دابنێ. ئەم یاسایانە ڕوون بکەرەوە و بنووسە و پیشانی بدە. یاساکانی وەک قەدەغەبوونی لێدان، سووکایەتیکردن، یان فڕێدانی شتەکان، پێویستە بەردەوام جێبەجێ بکرێن بۆ ئەوەی منداڵەکەت بزانێت کە تەنانەت لە کاتی توڕەبووندا مافی ئەوەی نییە ئازاری کەسانی دیکە بدات.
- پێویستە دایک و باوک بە ڕەفتارەکانیانەوە نمونە بن. منداڵان زیاتر لە ڕەفتارەوە فێر دەبن نەک لە قسەکانەوە. کاتێک دایک و باوک هەستەکانیان بە باشی بەڕێوەدەبەن و باسی هەستەکانیان دەکەن، منداڵەکەش فێر دەبێت هەستەکانی خۆی دەرببڕێت.
- منداڵەکەت فێری تواناکانی بەڕێوەبردنی هەستەکان بکە. فێری بکە کە خۆی لە دۆخەکە دوور بخاتەوە و قسە بکات و چارەسەرێک بدۆزێتەوە کاتێک توڕە دەبێت لەبری سوکایەتیکردن یان لێدان. فێرکردنی کارامەییەکانی چارەسەرکردنی کێشەکان ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕێت لە کەمکردنەوەی هەڵسوکەوتی خراپ.
- کاتێک منداڵەکەت یاساکان جێبەجێ دەکات، هانی بدە و فیدباکێکی ئەرێنی بدە. ئەگەر ڕێساکان پشتگوێ خران، ڕووبەڕووی لێکەوتەی ڕەفتارەکانی منداڵەکە ببنەوە بەبێ توندوتیژی و بە شێوەیەکی بەردەوام تا فێری بەرپرسیارێتی ببێت. ڕاهێنانی بەردەوام لەم کارامەیییانەدا یارمەتی منداڵەکەت دەدات باشتر هەستەکانی بەڕێوەببات. ئەگەر سەرەڕای ئەم ڕاهێنانانە کێشەکە بەردەوام بێت، بەکارهێنانی ڕێنماییەکانی دەروونناسێکی پیشەیی دەتوانێت زۆر کاریگەر بێت.
ئەنجام:
توڕەیی هەستێکی سروشتی و ئینسانییە کە هەموو کەسێک ئەزموونی دەکات؛ گرنگ ئەوەیە کە چۆن دەرببڕدرێت و بەڕێوەدەبرێت. کاتێک ئەم هەستە دەگۆڕێت بۆ ڕەفتاری ئازاربەخش و ناتەندروست، پێویستی بە کۆنتڕۆڵکردنی دروست هەیە.
فێربوونی تواناکانی بەڕێوەبردنی هەستەکان ڕۆڵێکی گرنگی هەیە لە پاراستنی تەندروستی دەروونی و پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان. ئەگەر کۆنتڕۆڵکردنی کاردانەوەکان قورس بێت، داوای ڕێنمایی لە ڕاوێژکاران و دەروونناسەکان دەتوانێت یارمەتیدەر بێت لە بەڕێوەبردن و چارەسەری کاریگەردا.
