کاریگەری داهێنان لەسەر تەندروستی دەروونی بابەتێک بووە کە لەم ساڵانەی دواییدا سەرنجی زانایانی دەماری بۆ لای خۆی ڕاکێشاوە، بەو پێیەی داهێنان چیتر تەنها «لۆکسێکی هونەری» نییە بەڵکو «پێویستییەکی بایۆلۆژییە» بۆ مانەوە. ئەم بابەتە لێکۆڵینەوە لەوە دەکات کە بۆچی مێشکمان پێویستی بە پرۆسەی داهێنەرانە هەیە بۆ زاڵبوون بەسەر زەبر و زەنگ و فشاری درێژخایەن، و چۆن ئەم چالاکییانە بەرگرییە دەروونییەکانمان بەهێز دەکەن.
چۆن داهێنان مێشک ڕزگار دەکات؟
زۆرێک لە ئێمە پێمان وایە دەبێت هونەرمەندێکی پیشەیی بین بۆ ئەوەی سوودەکانی داهێنان بچنین. بەڵام لێکۆڵینەوە نوێیەکان لە زانستی دەمارەکاندا دەریدەخەن کە کاریگەری داهێنان لەسەر تەندروستی دەروونی زۆر زیاترە له بەرهەمهێنانی بەرهەمێکی هونەری. لە ڕاستیدا مێشکی مرۆڤ پەرەی سەندووە بۆ ئەوەی له کاتی «دروستکردن» بچێتە حاڵەتێکی ئیسراحەت و گەڕاندنەوە. بەڵام چۆن چالاکیەکی سادەی وەک نووسین، وێنەکێشان، یان تەنانەت چارەسەرکردنی داهێنەرانەی کێشەکان دەتوانێت خۆڕاگریمان بەرامبەر بە قەیرانەکانی ژیان زیاد بکات؟
1. زانستی دەمار و سیحری داهێنان:
توێژینەوەکان دەریدەخەن کە بەشداریکردن لە چالاکییە داهێنەرەکاندا دیاردەیەک دەستپێدەکات کە پێی دەوترێت(Neuroplasticity). ئەمەش بەو مانایەیە کە مێشکت توانای دروستکردنی ڕێڕەوی دەماری نوێی هەیە لە هەر تەمەنێکدا. کاتێک بە شێوەیەکی داهێنەرانە لە تەحەددایەک نزیک دەبینەوە، مێشک لە نەخشە دووبارەبووەکان و دڵەڕاوکێ ورووژێنەرەکانەوە دەردەچێت و دەگۆڕێت بۆ «بیرکردنەوەی جیاواز». ئەم گۆڕانکارییە سیستەمی دەمار لە «شەڕکردن یان ڕاکردن»ەوە دەگۆڕێت بۆ «ئارامی و تەرکیز».
2. کاریگەری داهێنان لەسەر تەندروستی دەروونی و کەمبوونەوەی هۆرمۆنەکانی سترێس:
یەکێک لە لایەنە هەرە بەرجەستەکراوەکانی کاریگەری داهێنان لەسەر تەندروستی دەروونی کەمبوونەوەی ئاستی کۆرتیزۆڵ(هۆرمۆنی فشار)ە. توێژینەوەکان کە لە گۆڤارەکانی دەروونناسی بەناوبانگدا بڵاوکراونەتەوە دەریدەخەن کە تەنها 45 خولەک چالاکیی داهێنەرانە، بەبێ گوێدانە لێهاتوویی تاکەکەسەکە، دەتوانێت ئاستی فشاری دەروونی و سترێس بە شێوەیەکی بەرچاو کەم بکاتەوە. ئەم پرۆسەیە لەگەڵ دەردانی دۆپامیندایە؛ پاداشتێکی سروشتییە کە مێشک بە خۆی دەدات بۆ دروستکردنی هەستێکی چێژ و ڕەزامەندی ناوەوە.
3. دۆخی نوقمبوون(Flow State): پەناگەیەک بۆ دەروون
ڕەنگە هەستت بەوه کردبێت کە کاتت لەدەست دەچێت کاتێک شتێک دەکەیت کە خۆشت دەوێت. دەروونناسەکان ئەم حاڵەتە بە (Flow State) ناودەبەن. لەم ساتانەدا ئەو بەشەی مێشک کە بەرپرسە لە حوکمدانی ڕەخنەگرانە و نیگەرانییەکان سەبارەت بە داهاتوو(پێشەمێشک) کەمتر چالاک دەبێت. ئەم بێدەنگییە کاتییە ڕێگە بە دەروون دەدات کە فشاری دەروونی ئازاد بکات و بچێتە ناو فۆرمێکی مێدیتەیشنی چالاکەوە، کە ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر داهێنان و تەندروستی دەروونی و خۆڕاگری دەبێت.
4. داهێنان و سیستەمی پاداش لە مێشکدا: ڕۆڵی دۆپامین (Dopamine)
زانستە نوێیەکان دەریدەخەن کە یەکێکی تر لە لایەنەکانی کاریگەری داهێنان لەسەر تەندروستی دەروونی، پەیوەندی بە دەردانی هۆرمۆنی «دۆپامین»ەوە هەیە. دۆپامین تەنها هۆرمۆنی هەستکردن بە خۆشی نییە، بەڵکو ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕێت لە زیادکردنی تەرکیز و بەرزکردنەوەی ورەی مرۆڤ.
کاتێک تۆ خەریکی کارێکی داهێنەرانەیت، مێشک ئەم چالاکییە وەک جۆرێک لە «سەرکەوتنی دەروونی» دەبینێت و بە دەردانی دۆپامین پاداشتت دەداتەوە. ئەم پرۆسەیە هاوسەنگییەکی کیمیایی لە ناو مێشکتدا دروست دەکات کە ڕاستەوخۆ دەبێتە هۆی باشترکردنی خەو و کەمکردنەوەی دڵەڕاوکێ.
5. داهێنان وەک ئامرازێک بۆ خۆڕاگری لە قەیرانەکاندا:
خۆڕاگری ئەوە نییە کە بێ ئازار بێت، بەڵکو ئەوەیە کە بتوانیت لە سەختییەکان بگەڕێیتەوە. داهێنان یارمەتیمان دەدات زەبر و کێشەکان لە گۆشەنیگایەکی نوێوە بیبینین. کاتێک ئازارەکانمان دەگۆڕین بۆ وشە، وێنە یان جووڵە، لە ڕاستیدا خەریکی خاڵیکردنەوەی ئازارەکانمانین. ئەمەش ڕێگەمان پێدەدات کۆنترۆڵی لەدەستچوو بەسەر ژیانماندا بگەڕێنینەوە.
ڕێگەی سادە بۆ بەئاگاهێنانەوەی داهێنان لە کاتە سەختەکاندا:
پێویستت بە ئامرازی ئاڵۆز نییە بۆ ئەوەی کاریگەری داهێنان لەسەر تەندروستی دەروونیت بچێنیت:
- نووسینی ئازاد: ڕۆژانە 10 خولەک بەسەر بەرە بۆ نووسینی هەستەکانت بەبێ ئەوەی بیر لە ڕێزمان بکەیتەوە.
- فۆتۆگرافی مۆبایل: وێنەی شتە ئاساییەکان لە گۆشەی نائاساییەوە بگرە.
- ئاڕاستەکردنەوە: ئەرکێکی ڕۆژانە (وەک ڕێکخستنی کەلوپەل) بە شێوەیەکی جیاواز ئەنجام بدە.
- کاری دەستی: باخداری، چێشت لێنان یان دورین مێشکت دەگەڕێنێتەوە بۆ ساتەوەختی ئێستا.
ئەنجام:
لە کۆتاییدا دەبێت ئەوەمان لەبیربێت کە کاریگەری داهێنان لەسەر تەندروستی دەروونی پرۆسەیەکی کەڵەکەبووە. داهێنان ماسولکەیەکە کە لەگەڵ مەشقکردندا بەهێزتر دەبێت، هەروەها وەک لەنگەرێک کاردەکات لە ڕۆژانی زریاناوی ژیاندا. بە وەرگرتنی پشوویەکی کورت بۆ دروستکردن، نەک تەنها مێشکت ئارام دەکەیتەوە، بەڵکو مێشکێکی خۆڕاگرتر دروست دەکەیت. تەندروستی دەروونیمان زیاتر پەیوەستە بە توانای ئێمە بۆ دووبارە دروستکردنەوەی مانا لە ناوەوە نەک بە بارودۆخی دەرەکی.
